Kampinoski Park Narodowy

Początki idei ochrony Puszczy Kampinoskiej sięgają prawie przełomu wieków XIX i XX (Sosnowski 1904). Stefan Żeromski w 1925 roku wręcz zaproponował utworzenie parku narodowego. Kampinoski Park Narodowy został utworzony w 1959 roku.

Położenie w centrum Polski i Mazowsza w pradolinie Wisty, bezpośrednie graniczenie Parku (38.544 ha) z Warszawą, to wszystko przydaje mu szczególnych wartości. Kampinoski Park Narodowy zajmuje prawie 75% obszaru gminy Izabelin, a cała pozostała jej część leży w otulinie Parku.

Specyficzna rzeźba terenu wpisana jest w mozaikę bagien w układzie pasmowym z wydmami śródlądowymi, uznanymi za najlepiej zachowane w Europie.

Po ustąpieniu wód polodowcowych nagromadzone drobnoziarniste piaski przez długi czas byty formowane w wydmy przez silne wiatry z przeważającego kierunku północnozachodniego i zachodniego. Najbardziej typowymi kształtami wydm są parabole i tuki kroczące na południowy wschód czołem do przodu z pozostawieniem w tyle ramion.

Kampinoski Park Narodowy wraz z otuliną obejmuje (od północy) koryto Wisty z wyspami-łachami i trzy tarasy: aluwialny z jeziorkami--starorzeczami, następnie odgraniczony ledwie zaznaczoną skarpą, taras akumulacyjny z trzema pasmami wysokich wydm, przedzielonymi pasami bagien i torfowisk oraz, za wysoką skarpą pradoliny, taras Równiny Łowicko--Błońskiej, a od wschodu, w Laskach i Izabelinie, taras Równiny Warszawskiej. Ten system uzupełniony jest przez lokalne zabagnienia śródwydmowe w misach wywiania oraz wiele grądów wśród pasów torfowisk. W skali całego Parku amplituda wysokości wynosi 37 m między 68 m n.p.m. do 105 m n.p.m. na Białej Górze koło Leszna i 106 m n.p.m. na Opaleniu w pobliżu granicy z Warszawą; najniższy punkt w otulinie Parku to 64 m n.p.m. u ujścia Bzury do Wisły.

Cechą dominującą klimatu jest niedostatek opadów. Obszar ten leży w najsuchszym rejonie Polski zawartym między Poznaniem, Bydgoszczą i Warszawą. Suma roczna opadów przeciętnie ledwo przekracza 500 mm, a często jest dużo niższa. Niedosyt opadów jest rekompensowany przez dużą wilgotność względną powietrza i częste mgły spowodowane znaczną powierzchnią bagien i torfowisk; w efekcie pojawia się cenne dla zbiorowisk roślinnych zjawisko opadu poziomego.

Dla właściwej ochrony przyrody Puszczy Kampinoskiej, z wielkim trudem i kosztem Park przywraca poprzednie układy hydrologiczne przez skuteczne spowolnienie odpływu wód opadowych i jak największą retencję. Jej

dobrym przykładem będzie zatrzymywanie wody w specjalnie zbudowanym stawie na Mokrych Łąkach w Truskawiu. Budowa oczyszczalni ścieków w gminie Izabelin jest szansą restytucji pierwotnego poziomu wód gruntowych nie tylko na jej obszarze.

Szczególne, centralne położenie Puszczy Kampinoskiej zdeterminowało wykształcenie niezmiernie zróżnicowanych układów roślinnych. Zróżnicowanie to pogłębia skomplikowany system geomorfologiczny. Efektem jest mniej lub bardziej drobna mozaika siedlisk, środowisk oraz zbiorowisk roślinnych - pasów wydmowych i wydm odosobnionych, pasów bagiennych i zabagnień śródwydmowych w misach wywiania, grąd na pasach bagiennych, na tarasie aluwialnym - płaskich terenów ze starorzeczami, a także skarpy pradoliny Wisły.

W Kampinoskim Parku Narodowym ostoją naturalności są lasy (ok. 71 96), grupujące wszystkie zespoły centralnej części Niżu Polskiego, a wśród nich dominują bory mieszane, nieco mniej bory sosnowe świeże i wilgotne, które przejawiają tendencję przekształcania się w bory mieszane świeże i wilgotne. Cechy suchego boru chrobotkowego ujawniają tylko zbiorowiska z młodym drzewostanem sosnowym, najczęściej po zalesieniach przewiewanych piasków (np. na Niepustowych Łysych Górach czy Janowskich Lotnych Piachach). Jeszcze rzadszy jest sosnowy bór bagienny, jednak niezwykle cenny ze względu na subborealny charakter zespołu oraz obecność chamedafne północnej, reliktu polodowcowego na najliczniejszym w Polsce stanowisku (obszar ochrony ścisłej Sieraków).

Lasom liściastym, zwłaszcza trzem postaciom wilgotnościowym grądu, prognozuje się zwiększanie powierzchni; większość zalesień porolnych to potencjalne siedliska i stadia inicjalne grądów.

Ważną cechą lasów Puszczy Kampinoskiej jest występowanie dąbrowy świetlistej, co na piasku wydmowym jest rzadkością. Możliwość wykształcenia tego najbogatszego florystycznie i jedynego ciepłolubnego zespołu leśnego na stromych południowych i wschodnich stokach wydm da się wytłumaczyć skumulowaniem żyznych cząstek, zwłaszcza węglanu wapnia oraz usytuowaniem bezpośrednio obok bagien i torfowisk zapewniającym obfite opady poziome przez kondensację pary wodnej. Zmiany areału olszyn następują drogą sukcesji lasu, kosztem otwartych zbiorowisk wielkoturzycowych, poprzez łozowiska do zespołu olsu, a potem przekształcanie go w łęg jesionowo-olszowy na skutek obniżania poziomu wody.

Różnorodność roślinności poza lasem wynika ze zróżnicowania siedlisk, rozmieszczonych w drobnej mozaice. Jest więc wiele zespołów wód otwartych

powierzchniowych i podwodnych, szuwarów, turzycowisk wysokich, torfowisk niskich, przejściowych, a nawet wysokich, łąk wilgotnych i świeżych, pastwisk, psiar i wrzosowisk, muraw napiaskowych i kserotermicznych oraz duża grupa zespołów chwastów polnych i przydrożnych.

Zróżnicowanie siedlisk przyczynia się niewątpliwie do bogactwa gatunkowego flory i fauny. Dotychczas stwierdzono występowanie na terenie Puszczy Kampinoskiej (Park z otuliną) ponad 1400 gatunków roślin naczyniowych, z tego liczba gatunków paprotników wynosi 34, a roślin nasiennych około 1365. Liczba gatunków chronionych całkowicie wynosi 74, a chronionych częściowo 20. Ponadto jedenaście innych gatunków z krajowej listy gatunków chronionych występuje przypadkowo, na zasadzie ucieczki z hodowli.

Bogactwo fauny uzasadnione jest zarówno różnorodnością środowisk, jak i położeniem w zwornikowym punkcie korytarzy ekologicznych (o znaczeniu europejskim) z biegiem rzek: Wisły, Bugu, Narwi, Wkry i Bzury. Dlatego spotyka się tu wiele gatunków przechodnich lub przelotnych; dotyczy to przede wszystkim ptaków, a z innych nawet wilka.

Na obszarze Parku występuje około 2780 gatunków, co stanowi 9% fauny niżu polskiego, z czego większość przypada na bezkręgowce. Wśród kręgowców występuje 14 gatunków ryb, 13 gatunków płazów, 6 gatunków gadów, spośród których najrzadszy jest gniewosz plamisty, a cenna jest również odmiana turkusowa padalca oraz trzy odmiany barwne żmii. Najliczniej reprezentowane są ptaki. Występuje 141 gatunków ptaków lęgowych oraz 27 gatunków nielęgowych. Spośród lęgowych do szczególnie cennych należy zaliczyć bąka, bociana czarnego i białego, cyrankę, orła bielika, orlika krzykliwego, derkacza, żurawia, słonkę, zimorodka, dzięcioła białogrzbietego, remiza, dzierzbę czarnoczelną, srokosza i ortolana, a z nielęgowych błotniaka stepowego i zbożowego oraz sokoła wędrownego. Na terenie Parku występuje obecnie 48 gatunków ssaków. Dokonano tu udanej reintrodukcji dwóch gatunków: łosia (1951) i bobra (1980) - obu na terenie obecnej Gminy Izabelin, a od 1992 r. trwa eksperyment przywrócenia Puszczy rysia. Wśród ssaków występuje 5 gatunków owadożernych, 14 nietoperzy, 2 zajęczaków, 16 gryzoni, 9 drapieżnych (z wydrą), I kotowatych i 4 parzystokopytne.

Park jest dobrze przygotowany do działalności edukacyjnej. Początki tej działalności sięgają 1964 r., gdy powstało Muzeum Puszczy Kampinoskiej w Granicy koto Kampinosu. W 1974 r. zostały opracowane i wytyczone w terenie trzy ścieżki poznawcze - przyrodnicze (pierwsze w Polsce). Następnie w 1990 r. utworzono w Granicy Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny im. Jadwigi i Romana Kobendzów, jako pierwszą tego typu jednostkę w polskich parkach narodowych. W 1997 r. rozpoczęło działalność Centrum Edukacji KPN w Izabelinie. W roku 1974 powstały w KPN trzy pierwsze w Polsce przyrodnicze ścieżki poznawcze (=dydaktyczne). Turystom służy 350 km znakowanych szlaków pieszych i narciarskich oraz 200 km rowerowych. W KPN wydzielono 22 obszary ochrony ścisłej o powierzchni ponad 4 500 ha, z czego 4 mieszczą się w gminie Izabelin: Kalisko, Zaborów Leśny, Cyganka i największy w Parku - Sieraków.

Na obszarze strefy ochronnej utworzono 7 rezerwatów przyrody,

Park odwiedza rocznie około miliona osób. Turyści mają do dyspozycji 350 km szlaków turystycznych, 200 km Kampinoskiego Szlaku Rowerowego oraz 15 parkingów i 6 pól wypoczynkowych na obrzeżach Parku. Szlaki i obiekty obsługi turystycznej wyposażone są w liczne urządzenia i matą architekturę.

Znaczenie KPN zostało docenione przez UNESCO dnia 21.01.2000 r. wpisaniem Puszczy Kampinoskiej o powierzchni 76 232 ha na listę międzynarodowych Rezerwatów Biosfery.

źródło: broszura GMINA IZABELIN Marek Ferchmin

image

Poznaj Izabelin

Informacje

Czytaj Więcej
image

Autobusem

Komunikacja

Czytaj Więcej
image

Samochodem

Komunikacja

Czytaj Więcej
image

Lokalizacja

Mapy i plany

Czytaj Więcej